Onderhoud
Legionella voorkomen in de badkamer
Legionella is een bacterie die gevaarlijke longontsteking kan veroorzaken. In je badkamer zit het risico vooral in stilstaand water en leidingen die te weinig gebruikt worden. Met de juiste maatregelen voorkom je problemen.
Legionella is een bacterie die van nature in klein aantal in water voorkomt. Pas als de omstandigheden gunstig zijn (warm, stilstaand water) kan de concentratie snel oplopen. Besmetting gebeurt door het inademen van fijne waterdruppeltjes, bijvoorbeeld uit de douche.
In Nederland worden jaarlijks honderden mensen ziek door legionella. Het goede nieuws: met eenvoudige maatregelen verklein je het risico in je eigen badkamer tot vrijwel nul. In deze gids lees je precies wat je moet doen.
Risicofactoren
Waar groeit legionella?
Legionella heeft drie dingen nodig: water, de juiste temperatuur en stilstand. In een badkamer komen die drie samen als je niet oplet.
Stilstaand water
Legionella groeit het snelst in water dat niet stroomt. Leidingen die zelden gebruikt worden, zijn een ideale broedplaats. Al na een week stilstand kan de concentratie gevaarlijk oplopen.
Temperatuur tussen 20°C en 50°C
Dit is de comfortzone van legionellabacterieen. Onder 20°C groeien ze nauwelijks, boven 60°C sterven ze af. Een boiler die te laag staat ingesteld vormt een direct risico.
Dode leidingen
Leidingen die nergens meer op aangesloten zijn (bijvoorbeeld na een verbouwing) bevatten stilstaand water dat nooit ververst wordt. Dit is een van de grootste risicofactoren in woningen.
Weinig gebruik van kranen of douche
Ga je op vakantie of gebruik je een badkamer zelden? Dan blijft water wekenlang stilstaan in de leidingen. Bij terugkomst kun je legionella inademen via de douchenevel.
Belangrijk: gezondheidsrisico
Legionella kan de veteranenziekte veroorzaken, een ernstige longontsteking die in 5 tot 10% van de gevallen dodelijk is. Ouderen, rokers en mensen met een verminderde weerstand lopen het meeste risico.
Heb je griepachtige klachten met hoge koorts en benauwdheid, kort nadat je een langere tijd niet gebruikte douche hebt gebruikt? Neem dan direct contact op met je huisarts en vermeld het mogelijke legionellarisico.
Herkennen
Symptomen van legionella
De klachten verschijnen meestal 2 tot 10 dagen na besmetting. Het is belangrijk om de signalen te herkennen, zodat je snel kunt handelen.
Hoge koorts en rillingen
De veteranenziekte begint vaak met plotselinge hoge koorts (boven 39°C), vergezeld van koude rillingen. Dit onderscheidt het van een gewone verkoudheid.
Ernstige longontsteking
Legionella veroorzaakt een zware longontsteking. Klachten zijn benauwdheid, pijn bij het ademen en een hardnekkige hoest. Ziekenhuisopname is vaak noodzakelijk.
Spierpijn en hoofdpijn
In de eerste dagen ontstaan vaak hevige spierpijn en hoofdpijn, vergelijkbaar met een zware griep. Vermoeidheid en verwardheid kunnen ook voorkomen.
Pontiac-koorts (milde variant)
Niet iedereen wordt ernstig ziek. Pontiac-koorts is een mildere vorm met griepachtige klachten die binnen een week vanzelf overgaan, zonder longontsteking.
Stappenplan
Legionella voorkomen in 5 stappen
Met deze vijf maatregelen breng je het risico op legionella in je badkamer tot een minimum. De meeste zijn eenvoudig en kosten weinig tijd.
Spoel ongebruikte leidingen wekelijks door
Laat alle kranen en de douche minimaal 2 minuten lopen als je ze een week of langer niet hebt gebruikt. Begin met het hete water, zodat de hele leiding doorspoelt.
Zet bij het spoelen de ventilatie aan en verlaat de ruimte. Zo voorkom je dat je eventuele besmette nevel inademt.
Stel je boiler in op minimaal 60°C
Bij 60°C sterft legionella af. Zorg dat het water in je boiler of warmwatertoestel altijd minimaal deze temperatuur bereikt. Controleer dit jaarlijks.
Let op verbrandingsgevaar bij kinderen. Gebruik een thermostatische mengkraan die het tapwater naar 40°C mengt.
Verwijder dode leidingen
Leidingen die nergens meer op aangesloten zijn, moeten fysiek verwijderd of afgekoppeld worden. Dit is vakwerk. Laat een loodgieter de leidingen inkorten tot aan het verdeelpunt.
Na een badkamerverbouwing altijd controleren of er dode leidingen zijn achtergebleven. Dit wordt vaak vergeten.
Onderhoud douchekop en slang
Kalkaanslag en biofilm in de douchekop zijn een voedingsbodem voor legionella. Ontkalk de douchekop elke 3 maanden en vervang de doucheslang elke 2 jaar.
Laat de douchekop niet in een bak water hangen. Hang hem altijd op zodat het water eruit loopt.
Controleer na vakantie of leegstand
Kom je terug van vakantie? Spoel alle kranen en de douche door voordat je ze normaal gebruikt. Laat het hete water minstens 3 minuten lopen. Doe dit bij elk tappunt.
Dit geldt ook voor vakantiewoningen, logeerruimtes of een tweede badkamer die zelden gebruikt wordt.
Extra tips voor veilig water
Naast het stappenplan hierboven zijn er nog een paar praktische gewoontes die het verschil maken. Vooral handig als je een ouder huis hebt of een badkamer die niet dagelijks gebruikt wordt.
Houd een spoelschema bij
Gebruik je een badkamer niet dagelijks? Noteer in je agenda dat je wekelijks alle kranen 2 minuten laat lopen. Simpel maar effectief.
Controleer de boilertemperatuur jaarlijks
Boilers kunnen in de loop der tijd afwijken van de ingestelde temperatuur. Controleer met een thermometer of het water bij de kraan minimaal 55°C is.
Kies een douchekop zonder dode hoeken
Douchekoppen met veel kleine gaatjes en ingewikkelde binnenwerkjes zijn moeilijker schoon te houden. Kies een model dat je makkelijk uit elkaar kunt halen.
Laat bij twijfel een watertest doen
Een gecertificeerd laboratorium kan een watermonster analyseren op legionella. Kosten liggen rond de €50 per monster. Handig na een verbouwing of bij oudere leidingen.
Pas op
Fouten die het risico vergroten
Boiler te laag instellen om energie te besparen
Een boiler onder 55°C is een legionellarisico. De energiebesparing weegt niet op tegen het gezondheidsgevaar. Houd minimaal 60°C aan.
Douchenevel inademen na lange leegstand
Direct douchen na een vakantie zonder eerst door te spoelen is risicovol. Spoel altijd eerst door met de deur dicht en de ventilatie aan.
Dode leidingen laten zitten na een verbouwing
Veel installateurs laten oude leidingstukken achter de muur zitten. Vraag expliciet om deze te verwijderen of af te koppelen.
Denken dat legionella alleen in grote gebouwen voorkomt
Legionella komt ook in gewone woningen voor, vooral bij oudere leidingsystemen, ongebruikte kranen en verkeerd ingestelde boilers.
Twijfel je over je leidingwater?
Bij oudere leidingen of na een verbouwing is het verstandig om je watersysteem te laten controleren. Een specialist kan een risicoanalyse maken en je advies geven.
Bekijk ook